Obesitas bij paarden? Ja, het bestaat — en het komt vaker voor dan je denkt. Meer dan de helft van de Nederlandse paarden heeft overgewicht. Toch herkennen veel eigenaren het niet, of pas als de problemen al zijn begonnen. In dit artikel leg ik je uit hoe je overgewicht bij je paard herkent, wat de risico’s zijn en wat je eraan kunt doen.
Bij paarden betekent obesitas dat een paard structureel meer energie binnenkrijgt dan het verbruikt, waardoor vet zich ophoopt in het lichaam — onder de huid, rondom organen en in de borstholte. Paarden zijn van nature sobere dieren. In het wild leven ze van de grassen en kruiden die ze onderweg tegenkomen. Maar wij voeren ze krachtvoer voor betere prestaties, en dat slaat makkelijk om in een teveel. Het resultaat: vetopslag, precies zoals bij de mens.
Wat voer je — en hoeveel?
We hebben nogal de neiging om drie keer per dag een schep krachtvoer in de voerbak te gooien. Maar heeft je paard dat wel nodig? Hoeveel werk verricht jouw paard eigenlijk?
De meeste paarden staan een paar uur in de wei of paddock, werken een uurtje en staan verder op stal. Dat vraagt veel minder energie dan we vaak denken. Van een Engelse trainer hoorde ik dat de paarden die zij traint weinig krachtvoer krijgen — wel voldoende voor vitaminen en mineralen, maar het overgrote deel bestaat uit ruwvoer van goede kwaliteit. Alleen voor een wedstrijd krijgt een paard tijdelijk wat meer krachtvoer, en daarna gaat het direct weer terug.
Heb jij wel eens uitgezocht hoeveel jouw paard werkt en te eten krijgt? Het is een goede eerste stap.
Wat zijn de risico's voor te dikke paarden?
Overgewicht bij paarden is niet alleen een esthetisch probleem. De gevolgen voor de gezondheid kunnen ernstig zijn
- Overbelasting van gewrichten pezen en banden.
- Je paard kan minder gaan presteren, hij moet al dat gewicht maar meedragen.
- Bij ernstig overgewicht bestaat de kans op vettumoren. Deze ophopingen kunnen onderhuids komen te zitten, maar ook in de buikholte waar dan de kans op koliek ontstaat door afsnoering van de darm.
- Merries kunnen moeilijker drachtig worden, ze zijn onregelmatig hengstig, de kans op bevruchting is kleiner of verliezen de vrucht.
- Je paard kan insulineresistent worden. Het glucose/suikermetabolisme is ontregeld en je paard heeft te hoge insulineconcentraties in het bloed. Het risico op hoefbevangenheid is dan veel groter.
- Nerveuze of hete paarden kunnen er nog nerveuzer of heter van worden omdat ze de energie niet kwijt kunnen.
Hoe herken je een te dik paard?
Je hoeft geen weegschaal te hebben om te zien of je paard te zwaar is. Met voelen en kijken kom je al een heel eind — dit is de basis van de zogenaamde Body Condition Score (BCS), een methode om de vetconditie van je paard te beoordelen.
Controleer deze plekken:
- Ribben: strijk met je hand over de ribbenkast zonder druk. Je moet de ribben kunnen voelen. Kun je ze zien? Dan is je paard te mager. Kun je ze niet voelen? Dan is er mogelijk sprake van overgewicht.
- Hals en manenkam: voelt de manenkam soepel of hard aan? Een harde, dikke manenkam is een duidelijk teken van vetopslag.
- Staartaanzet: bij een te mager paard zijn hier holtes zichtbaar; bij een te dik paard zie je vet zitten.
- Rug en achterhand: een diep “gootje” bovenop de rug en achterhand is bij de meeste rassen een teken van overgewicht (bij Friezen hoort dit deels bij het ras).
Op een schaal van 1 tot 9 is een BCS van 5 optimaal. Alles vanaf een 6 is te dik; vanaf een 7 spreek je van overgewicht en is ingrijpen aan te bevelen. Beoordeel de BCS van je paard elke vier tot zes weken — zo stuur je vroeg bij en voorkom je dat het uit de hand loopt.
Een afbeelding ter illustratie.
Overgewicht:
- De vorm van de spieren op de hals zijn niet meer zichtbaar
- Sponzig vet voel je langs de manenkam
- De ribben kun je alleen voelen als je stevig drukt op de ribbenkast
- Rond en achter de schouders zie je vet
- Bekken en heup zijn moeilijk te voelen
- De achterhand is rond
- Vet rond de aanzet van de staart
- Er is een “gootje” zichtbaar op de rug en achterhand
Bij een obese paard zijn de ribben helemaal niet meer voelbaar, de spieren op de hals zijn niet meer zichtbaar, op meerdere plekke op het lichaam kun je vet waarnemen, bekken en heup zijn niet meer voelbaar, en het gootje op de rug en achterhand is nog dieper.
Hoe laat je je paard afvallen?
Afvallen gaat bij paarden langzaam — net als aankomen. Geef je paard de tijd en doe het verantwoord. Het uitgangspunt is simpel: minder energie voeren dan er verbruikt wordt, zonder tekorten aan voedingsstoffen op te lopen. Overleg altijd met je dierenarts of een voedingsdeskundige voordat je het voerschema aanpast.
Een paar richtlijnen kunnen zijn:
- Geef alleen goede kwaliteit ruwvoer — afhankelijk van de grootte van je paard ongeveer 10-12 kg per dag — aangevuld met een vitaminesupplement of balancer. Zo voorkom je tekorten.
- Kies voor hooi met een laag suikerpercentage (bij voorkeur onder de 10%). Dit is vooral belangrijk bij paarden die gevoelig zijn voor insulineresistentie.
- Laat je paard meer (actief) bewegen. Meer beweging versnelt het afvalproces en verbetert de insulinegevoeligheid — ook als het gewicht nog niet snel daalt, nemen de gezondheidsrisico’s al af.
- Let goed op wat je voert aan krachtvoer en voer voor wat je paard echt nodig heeft voor arbeid en wedstrijden.
⚠️ Moet je paard veel afvallen, of vermoed je insulineresistentie of EMS? Schakel dan altijd je dierenarts of een gespecialiseerde voedingsdeskundige in. Zomaar drastisch minder voeren kan spierafbraak en andere problemen veroorzaken.
Wil je meer weten over sportmassage of het management van je paard?
Overgewicht beïnvloedt niet alleen de gezondheid van je paard, maar ook zijn bewegingsvrijheid, spierspanning en algehele conditie. Een sportmassage kan als aanvulling op het advies van je dierenarts bijdragen aan een betere doorbloeding en minder spierspanning — zeker bij paarden die meer gaan bewegen als onderdeel van hun afvaltraject.
Wil je meer weten? Bekijk het aanbod of maak direct een afspraak via de website.
Veelgestelde vragen over obesitas bij paarden
De Body Condition Score (BCS) is een methode om de vetconditie van je paard te beoordelen door te voelen en te kijken op specifieke plekken: ribben, hals, schouders, rug en staartaanzet. Op een schaal van 1 tot 9 is een score van 5 ideaal. Alles vanaf een 7 betekent overgewicht waarbij afvallen aan te bevelen is. Beoordeel de BCS elke vier tot zes weken, bij voorkeur samen met een stal- of rijgenoot — vier ogen zien meer dan twee.
Overgewicht vergroot het risico op insulineresistentie. Insuline regelt niet alleen de suikerstofwisseling, maar ook de doorbloeding van de hoeven. Bij insulineresistentie kan die doorbloeding verstoord raken, wat hoefbevangenheid kan veroorzaken. Dit is een van de ernstigste gevolgen van obesitas bij paarden. Laat je paard altijd door de dierenarts beoordelen als je hier vermoedens over hebt.
Een ruwvoerdieet is de basis bij overgewicht, maar de exacte hoeveelheid hangt af van het type en gewicht van jouw paard. Een algemene richtlijn is circa 2% van het ideäle lichaamsgewicht per dag aan ruwvoer, aangevuld met een balancer. Kies voor hooi met een laag suikergehalte. Overleg altijd met je dierenarts of voedingsdeskundige — te weinig ruwvoer kan andere problemen veroorzaken
Pony’s, Friezen, Tinkers en andere ‘easy keepers’ worden sneller te dik vanwege hun zuinige stofwisseling. Ook paarden met Equine Metabool Syndroom (EMS) zijn gevoelig — zij hebben vaak lokale vetophopingen bij de manenkam, staartbasis en achter de schouder. Raadpleeg je dierenarts als je vermoedt dat je paard EMS heeft.